Huyền thoại quanh nàng "Lọ lem đỏ"

Có một con tem mà người ta luôn nhắc đến, truyền tụng hết thế hệ chơi tem này qua thế hệ chơi tem khác hơn một thế kỷ nay vẫn chưa dứt. Cuộc đời trầm luân của “nàng” khiến không ít người cảm động và cũng thêm thắt cho nó nhiều tình tiết đầy mầu sắc lãng mạn và thi vị…

“Nữ hoàng Đen” và “Nàng Lọ lem... Đỏ”

Black Penny

Con tem đầu tiên trên thế giới in hình Nữ Hoàng Victoria của nước Anh ra đời năm 1840 mà ai cũng biết vì vai trò lịch sử của nó. Tuy nhiên, còn một con tem nữa, thoạt trông thì lọ lem, xấu xí, bị “cuộc đời quăng quật lên bờ xuống ruộng”, ban đầu chẳng ai biết đến, nhưng rồi một ngày đẹp trời, khi “nàng” từ bãi rác bước ra chói lọi hào quang thì ai một lần trong đời có cơ hội được chiêm ngưỡng đều tự coi như mình đã được hưởng một diễm phúc.

Ban đầu, giá trị của cả 2 con tem trên đều chỉ là tem 1 xu (One Penny). Người Anh gọi con đầu là “One Penny Black” (Một xu đen) và con thứ hai là “One Penny Magenta” (Một xu đỏ) vì 2 nàng đều sinh ra trên đế quốc rộng lớn của họ. “Hắc Công nương” ra đời ở đất kinh thành và luôn được mọi người nhắc đến và tôn vinh như một nữ hoàng. Còn “Hồng Cô nương” xuất hiện 16 năm sau đó tại một thuộc địa xa xôi – Xứ Guiana thuộc Anh - “British Guyana” - bên kia bờ Đại Tây dương ở tận “Tân Thế giới”.

One Penny Magenta (Một xu đỏ)

Tuy nhiên, trải qua “nhiều cuộc bể dâu”, đến nay nếu có khoảng 2,8 triệu đồng Việt Nam (Giá chào bán qua mạng), bạn đã có thể được sở hữu một “Nữ Hoàng Đen”. Nhưng dù có 2,8 triệu đô la cũng chưa chắc mua nổi nàng “Lọ lem Đỏ”. “Cô” đã trở thành một báu vật vô giá và đến giờ này vẫn được coi như là duy nhất trên thế giới mặc dù người ta vẫn không ngừng tìm kiếm những anh chị em song sinh của nó.

Nhưng nếu tình cờ bạn có gặp được một con tem “Guyana 1 xu mầu đỏ”, xin chớ vội mừng. Lịch sử bưu chính Guyana đã để lại không chỉ có một mà có ba loại tem cùng có tên là “1 xu đỏ”. Con tem mà chúng ta sẽ nói tới đây phải là con tem “1 xu đỏ” phát hành năm 1856.

Gia đình Bưu chính “Guyana thuộc Anh” thực ra đã làm khai sinh cho 3 loại tem “1 xu đỏ” trong các hoàn cảnh khác nhau. Dịch vụ gửi gói ở đây thực sự đã có từ năm 1796, nhưng tới ngày 1/7/1850, Chính phủ Anh mới cho thiết lập hệ thống bưu chính nội địa ở Guyana. Mọi việc đã bắt đầu, nhưng tem từ chính quốc chưa kịp đưa sang. Chủ sự Bưu điện Georgetown đã đến nhà in báo Royal Gazette để yêu cầu in một số tem không răng. Những con tem này đều được in bằng mực đen nhưng trên các loại giấy có mầu sắc khác nhau để phân biệt các loại giá. Ngoài cùng của các con tem này là một hình bao tròn, trên vành có chữ “British Guyana” và giữa là các con số từ 2 đến 12 xu. Ngày nay giới sưu tầm gọi các con tem này là tem “cotton reel” có nghĩa là tem “cuốn chỉ” vì chúng được in quay tròn bằng máy in báo... Loại này ngày nay cũng cực hiếm.

Sau đó ít lâu, tầu từ London cũng đã cập bến mang theo loạt tem đầu tiên in tại chính quốc. Những con tem này cũng thiết kế rất giản đơn. Dòng chữ La tinh “DAMUS PATIMUS QUE VICISSIM” được đặt ngay ngắn ở phía trên và phía dưới con số giá mặt. Đây là một khẩu hiệu dành cho các thuộc địa có nghĩa là “Chúng ta cho đi và chờ mong sự đáp lại”. Nhưng khốn nỗi công nhân in đâu được học hành nhiều, “chữ tác đánh chữ tộ” nên từ thứ hai trong câu là “PETIMUS” không hiểu sao lại bị in nhầm là “PATIMUS ”. Các con tem này đến nay cũng rất hiếm, còn các loạt sau được chỉnh cho đúng thì giá trị lại ... kém hơn nhiều!

“Những đứa con... ngoài kế hoạch”

Ngày đó, các chuyến đi dài ngày vượt qua đại dương còn đầy bất trắc và rủi ro nên nhiều lúc số lượng tem gửi sang không đủ dùng. Năm 1852, Bưu điện Guyana lại cho in tiếp những con tem đơn giản theo mẫu của chính quốc nên giới chơi tem không ngạc nhiên khi thấy đâu đó trên mạng Internet có tới 4 con “Guyana 1 xu mầu đỏ” kích thước và sắc độ đỏ khác nhau.

Năm 1856, trong một lần tầu từ Anh sang bị đắm, ông Chủ sự Bưu điện Georgetown E.T.E. Dalton lại phải “diễn lại vở cũ”, đến nhà in “Joseph Baum và William Dallas” - nơi in Công báo và tờ báo chính thức của địa phương là tờ Royal Gazette (tin tức Hoàng gia) để nhờ giúp đỡ. Lần đó, ông cho in 3 loại: con 1 xu đỏ dùng cho việc phát hành báo địa phương và 2 con 4 xu (1 xanh, 1 đỏ) dùng cho bưu chính. Mặc dù đã đưa ra yêu cầu chi tiết nhưng không hiểu sao nhà in lại in thêm cả nhãn hiệu riêng của mình là hình một con tầu vào đó. Điều này làm ông Dalton không hài lòng và lệnh cho các “ông ký nhà dây thép” mỗi khi bưu điện bán tem ra phải ký tên lên đó để tránh làm giả.

Loạt tem vừa phát hành thì sau đó kho bị cháy. Người ta đồ rằng mới chỉ có một vài chiếc tem được gửi đi. Nhưng sự việc rồi qua đi, ít ai để ý tới và cũng chẳng buồn đưa vào catalogue...

7 năm sau, năm 1873 - một cậu học sinh 12 tuổi người gốc Ái Nhĩ Lan sống ở Demerara (nay là Georgetown, thủ đô Guyana) tên là Vernon Vaughan chợt bắt gặp được “cô bé lọ lem”. Chuyện xẩy ra thật tình cờ. Trong một lần dọn đồ đạc giúp bà, cậu thấy trong số thư cũ của người bác gửi về có một chiếc tem lạ mầu đỏ. Con tem xấu xí, nhem nhuốc, dấu và chữ ký phủ gần hết mặt tem. Nhưng rồi cậu vẫn gỡ nó ra và còn cẩn thận trang điểm lại bằng cách cắt đều bốn góc cho gọn gàng. Vì vậy chúng ta mới thấy con tem có hình bát giác như hiện nay. Dấu nhật ấn còn rõ “Demerara April 4, 1856”. Dù không có trong catalogue, nhưng khi thấy cậu bé mang đến bán thì một người sưu tập tên là N.R. McKinnon vẫn mua vì số tiền bỏ ra chẳng có gì đáng bận tâm: - 6 shillings! Sau hơn mười năm, năm 1877 - nhà buôn tem Thomas Ridpath đã dám mua con tem đó của ông ta với giá gấp 2400 lần là 120 bảng. Nhưng rồi cũng phải qua tay một vài nhà sưu tập nổi tiếng thì danh của nó mới thực sự nổi lên như cồn. Đầu thế kỷ 20, con tem rơi vào tay Bá tước Philippe von Ferrari - một nhà sưu tập tiền và tem nổi tiếng châu Âu với giá 150 bảng. Năm 1922 bộ sưu tập của Ferrari được mang ra đấu giá. Chất ngọc trong viên đá xù xì lúc này đã lộ ra. Triệu phú Mỹ Arthur Hind ở Utica NewYork mua nó với giá 35.000 USD.

Thế rồi khi ông chồng mất đi, bà quả phụ Hind năm 1939 đã không hề lưu luyến mà sang tay con tem cho một doanh nhân Úc. Trị giá con tem khi đó ước đoán mới khoảng 100.000 USD. Năm 1969 con tem lại được sang tay cho một chủ mới là Irwin Weinberg - một người chuyên kinh doanh tem hiếm ở Pensylvania (Mỹ). Con tem chỉ thực sự ra mắt công chúng là từ sau năm 1970. Lần đó, tại khách sạn Waldorf Astoria ở Manhattan (Mỹ) đã diễn ra một cuộc bán đấu giá về đêm hết sức sôi động và được truyền hình trực tiếp. Giá khởi đầu đưa ra là 100.000 USD. Nhưng khi mọi người còn chưa kịp định thần để theo dõi thì cuộc mua bán đã kết thúc với giá cuối cùng là 280.000 USD. Tất cả mọi việc chỉ diễn ra vỏn vẹn trong vòng 90 giây!. Người thắng cuộc là Weinberg. Ông ta đã say sưa mang chiến thắng của mình đi triển lãm khắp thế giới. Con tem để trong một chiếc cặp, còn chiếc cặp lại luôn... xích vào cổ tay ông Weinberg! Đi đâu ông cũng mang nó kè kè bên mình để mỗi khi rỗi rãi có thể mang ra nâng niu, ngắm nghía.

Mười năm sau, năm 1980, con tem lại một lần nữa đổi chủ và có thể đây là lần cuối. Người đại diện của Weinberg đã bán con tem này với giá 935.000 USD (kể cả bảo hiểm của người mua). Tên tuổi người mua lần này cũng được giữ kín. Sau này người ta mới biết đó là John E. du Pont, cháu đích tôn của E. I. Du Pont - người được coi như đã xây dựng nên cả một “đế quốc về công nghiệp hoá chất”.

Năm 1986, tại triển lãm tem thế giới Ameripex ‘86 ở Chicago (Mỹ), con tem đã được trưng bầy với một đội bảo vệ trang bị đến tận răng đứng canh 24/24. Năm 1996, Dupont can tội dùng súng bắn chết một đô vật Olympic là David Schultz. Mặc dù đã bỏ ra hơn 2 triệu đô la để chạy tội nhưng năm 1997 vẫn bị kết án từ 13 đến 30 năm tù. Bác sỹ tâm thần biện hộ cho ông ta bị bệnh nên được đặc cách giam trong bệnh viện để điều trị. Số phận “nàng lọ lem” tạm khép lại một thời gian.

Nhiều huyền thoại đã được dựng lên quanh con tem này. Có một chuyện ngay những năm 1920 mà sau này người chơi tem cứ nghe rồi truyền tụng nhau kể tiếp đến mức… y như thật. Đó là chuyện khi nghe thấy xuất hiện 1 con tem “Guyana 1 xu đỏ” thứ 2, người đang sở hữu con tem lúc đó là Arthur Hind lập tức phái người tới nặc danh mua rồi huỷ nó đi để con tem của ông ta vẫn là duy nhất. Thế nhưng câu chuyện này lại không hề có căn cứ.

Khoảng 10 năm trở lại đây, một lần nữa lại rộ lên chuyện tìm ra được con tem Guyana đỏ thứ hai. Một ca sỹ opera người Đức tên là Peter Winter đưa ra con tem này với nhiều tình tiết ly kỳ về nguồn gốc của nó. Sau nhiều năm kiểm định, năm 1999 đã có ý kiến cho rằng có thể đây đúng là một con tem “1 xu Đỏ thật”! Tuy nhiên, theo sự thẩm định của các chuyên gia thuộc Hiệp hội Tem chơi Hoàng gia ở London mới đây thì đó vẫn chỉ là con tem 4 xu đỏ được sản xuất đồng thời với 1 xu đỏ và được tô sửa tinh vi mà thôi... Và những huyền thoại quanh nàng “lọ lem đỏ” vẫn chưa kết thúc.

(Theo:hanoi.vnn.vn/goctem/khaocuu/)

Vài ý kiến về mẫu tem wushu trong bộ tem “Thế vận hội Bắc Kinh 2008” vừa phát hành

Tham khảo trang web chính thức của Thế vận hội Bắc Kinh 2008, chúng ta không thấy wushu trong danh sách những bộ môn thi đấu chính thức.

Xét về mẫu thiết kế, mẫu tem này có mấy vấn đề cần phải bàn tới.

Thứ nhất là về trang phục của vận động viên wushu trên tem bị vẽ sai. Trên tem thể hiện một nữ vận động viên wushu với áo đỏ không tay, quần xanh. Quần áo của vận động viên wushu luôn phải cùng một màu. Nữ vận động viên wushu không bao giờ mặc áo không tay, chỉ có vận động nam mới mặc áo không tay trong một số bài biểu diễn mà thôi.

Thứ hai là về vũ khí biểu diễn của nữ vận động viên wushu trên tem cũng bị vẽ sai vì tay phải cô cầm thanh đao (hay kiếm?), tay trái cô đang cầm vỏ đao cong cong giơ lên. Trong wushu, vận động viên đao thuật chỉ biểu diễn với thanh đao (hay kiếm) trần, không bao giờ cầm vỏ đao giơ lên như thế.

Xét tổng thể mẫu tem, chúng ta thấy đây là hình vẽ một nữ vận động viên võ thuật đang biểu diễn một thế võ nào đó chứ không phải wushu.

Một nữ vận động viên wushu đang biểu diễn kiếm thuật

Phải chăng họa sĩ thiết kế bộ tem này đã chọn sai tư liệu khi vẽ tem?

Mansumau - Diễn đàn VietStamp.net

Tại sao con tem "Chu Văn An" bị đình chỉ phát hành?

Ngày 18-01-1992, Tổng cục Bưu điện VN phát hành bộ tem 1 mẫu "Kỷ niệm 700 năm ngày mất của Chu Văn An (1292-1992)", mã số 633, giá mặt 200 đồng, họa sĩ thiết kế là Võ Lương Nhi.

Sau khi lưu hành được một thời gian thì giới sưu tập tem phát hiện ra 2 lỗi sai rất trầm trọng ở con tem này.

1. Năm 1992 là kỷ niệm 700 năm ngày sinh của cụ Chu nhưng trên tem lại ghi là kỷ niệm 700 năm ngày mất.

2. Họa sĩ thiết kế đã "cho" cụ Chu đeo kính lão mà vào thời đó chưa có ở nước ta.

Chính vì vậy, Tổng cục Bưu điện Việt Nam đã ra quyết định số 466/QĐ ngày 17-3-1992 đình chỉ phát hành bộ tem này.

Tem CTO với trọn vẹn dấu hủy ngày 18-01-1992 từ góc trái trên của tờ tem.


Bì thực gửi từ Huế đến TP.HCM ngày 01-3-1992.

Khi ngắm con tem này ta thấy hao hao mẫu thiết kế của con tem 20đ trong bộ tem "Cụ đồ Nho" của VNCH. Phải chăng ý tưởng thiết kế của 2 họa sĩ thiết kế tem này có sự "trùng hợp ngẫu nhiên"?

Tem Sédang (1888-1889) - Phần 1

Phần 1: Vương quốc Sédang

Lời ngỏ của tác giả: Bản thảo này dành riêng cho giới chơi tem trong nước thông qua trang web http://www.vietstamp.net/cms/www.vietstamp.net. Đây là tài sản trí thức, xin đừng tự ý sửa chữa, trích đăng, hay truyền bá. Thành thật cảm ơn. GS. TRẦN ANH TUẤN (California, Hoa Kỳ).

Sédang là tên một sắc tộc với địa bàn sinh hoạt là vùng Pleiku - Kontum bây giờ. Vào cuối thế kỷ XIX, một tay phiêu lưu quốc tế người Pháp lên vùng cao nguyên ấy, tiếp xúc với các già làng, và khuyến dụ họ thành lập một vương quốc. Đó là vương quốc Sédang, và chính người Pháp ấy, xuất thân là một sĩ quan, đóng vai “Hoàng Đế”.

Viên sĩ quan Pháp này, David Auguste Jean Baptiste Marie Charles, hay Marie de Mayréna, sinh ở Toulon ngày 31-01-1842, là đại úy trong quân đội viễn chinh Pháp lúc bấy giờ. Bản chất của Marie de Mayréna là một tay giang hồ từng phiêu lưu đến Thổ-nhĩ-kỳ, Phổ (tức là nước Đức sau này)… Năm 1861, Mayréna có mặt trong đạo quân viễn chinh Pháp xâm lăng Nam Kỳ. Sau đó, Mayréna về Pháp, rồi phiêu lưu sang Java, Sumatra bấy giờ thuộc đế quốc Hòa Lan.

Năm 1885, Mayréna trở lại Nam Kỳ, khai thác đồn điền ở vùng giáp ranh Nam Kỳ và Trung Kỳ. Năm 1888, Mayréna tiếp xúc với các cha cố Thiên chúa giáo và được Toàn Quyền Đông Dương Pháp bấy giờ là Constans giao cho sứ mạng lên vùng cao nguyên Trung Kỳ, tiếp xúc với các sắc dân thiểu số nhằm thiết lập một con đường từ tỉnh Bình Định đến sông Mê Kông để đề phòng nước Phổ đang lăm le bành trướng ảnh hưởng sang phía đông rặng Trường Sơn.

Mayréna đến Qui Nhơn ngày 16-3-1888, liên lạc với Công sứ Qui Nhơn và các linh mục Thiên chúa giáo để hoạch định công việc. Được sự giới thiệu của giám mục Qui Nhơn, Mayréna lên gặp giám mục Kontum, rồi tiếp xúc và ký thỏa ước với các già làng người Sédang, Bà Na, và Rong Gao ở đó để thành lập một vương quốc độc lập, với chính Mayréna được tôn làm Hoàng đế vào ngày 01-6-1888.

Chân dung Marie de Mayréna - "vua" xứ Sédang (1888-1889)

Trong tư cách ấy, Mayréna lấy danh hiệu “Marie de Mayréna, Roi des Sédangs” ban hành “hiến pháp” 14 điều ngày 03-6-1888 (thành lập Liên Minh Bà Na Rong Gao - Union Bahnar-Rongao) sửa đổi thành “hiến pháp” 15 điều ngày 01-7-1888 (Liên Minh Bà Na Rong Gao đổi thành Vương quốc Sédang - Royaume Sédang), thiếp lập “quốc huy”, ấn tín, định phẩm phục…

Ấn tín của "vua" xứ Sédang - Marie de Mayréna

Ngày 9-7 và ngày 20-7-1888, Mayréna ra hai “sắc lệnh” ấn định sự hình thành và tổ chức hệ thống bưu chính cho vương quốc. Mayréna cũng cho phát hành bộ 7 tem cùng mẫu thiết kế, thay mầu đổi giá mặt gồm: ½ Math, Moi Math, Ber Math, Pouen Math, Moi Mouk, ½ $, và Moi. Bộ tem in lần thứ nhất này được giới chơi tem quốc tế mệnh danh là “local stamp” tức tem Sédang in tại địa phương (có thể là ở Hồng Kông?). Đến khi sang Âu Châu để vận động tài chính, ngày 05-9-1889, Mayréna ra “sắc lệnh” chỉ định một người ở Bỉ tên Camille Berleur làm Giám Đốc Bưu Chính, và lấy chính nhà của nhân vật này, số 43 Boulevard Anspeach, Brussels, làm trụ sở. Cũng chính thời gian ở Bỉ, Mayréna đã cho in lại bộ tem Sédang gồm 7 giá tiền. Bộ tem in lại, hay in lần thứ hai này, được giới sưu tầm tem quốc tế mệnh danh là “Paris prints” tức là bộ tem Sédang in tại Paris, Pháp.

Ngay khi phát hành, bộ tem Sédang được giới sưu tầm tem các nước lùng mua ngay vì rất nhiều tạp chí tem quốc tế đứng đắn như Le Timbre-Poste 1889-91 và L’Écho de la Timbrologie 1889 của Pháp, Illustrietes Briefmarken Journal 1889, Illustriete Briefmarken Zeitung 1889, và Der Philatelist 1889-91 của Đức, cùng American Journal of Philately 1889, The Philatelic Record 1889, Mekeel’s Weekly Stamp News 1894-1900 và Mekeel’s Stamp Collector 1903 của Hoa Kỳ đưa tin và giới thiệu. Hồi ấy, tức thập niên 1890, các tay chơi tem ở Mỹ phải tìm mua tem Sédang với giá trung bình US$ 5.00/bộ.

Dĩ nhiên những hoạt động bất thường của Mayréna làm chính quyền thuộc địa Pháp khó chịu nên họ đặt Mayréna ra ngoài vòng pháp luật, rồi ra lệnh truy nã, khiến Mayréna phải lưu lạc khắp nơi. Năm 1890, từ Âu Châu, Mayréna đáp tầu thủy trở lại Viễn Đông. Nhưng nhà cầm quyền Đông Dương đã ngăn cản việc Mayréna trở lại vùng cao nguyên Trung Kỳ khiến Mayréna khi đến Tân Gia Ba (Singapore) phải ở lại đây một thời gian. Rồi ngày 29-3-1890, Mayréna rời Tân Gia Ba đến một hoang đảo tên Pulau Siribua ở Mã Lai, rồi cuối tháng Tư di chuyển đến một đảo khác tên Pulau Tioman cũng thuộc phía tây Mã Lai. Ở đây, Mayréna sống ẩn dật, không còn liên lạc với ai nữa. Ăn uống hàng ngày dựa vào việc đánh cá và săn thú.

Đột nhiên, ngày 11-11-1890, tin Mayréna chết vì bị rắn độc cắn được chính thức phổ biến. Đó là theo tài liệu của nhà cầm quyền địa phương ở Mã Lai. Nhưng khi tin Mayréna chết truyền đến Đông Dương, thì có ba tin đồn khác nhau: Mayréna chết vì rắn độc, chết vì tự sát, và chết vì đấu súng.

California, tháng 5-2008
GS. Trần Anh Tuấn

Theo dấu những con tem Liên khu V giả - Phần 1

Trong hơn 25 năm qua, trên thị trường tem chơi đã xuất hiện những con tem Liên khu V nằm trên những phong bì rất sạch sẽ và hấp dẫn người chơi tem mà nguồn gốc của chúng có nhiều nghi vấn.

Những phong bì liên khu V " quá đẹp để có thể là 1 phong bì thật"

Trở lại những năm giữa thập niên 80, có nhiều cuộc tranh cãi giữa các nhà chơi tem Đông Dương về nguồn gốc của những con tem này. Chúng là đồ giả hay là những đồ sưu tập độc nhất vô nhị? Sau đó, các nhà lãnh đạo của Hội tem Đông Dương (Hoa Kỳ) đã quyết định là sẽ không công bố những bài viết chỉ cách phân biệt giữa tem giả và tem thật vì e ngại những người làm tem giả sẽ ngày càng làm giả một cách hoàn hảo và tinh vi hơn. Sau một thời gian dài im lặng, tôi quyết định phải điều tra về những tem Liên Khu V giả này một cách thấu đáo.

Tôi đã bỏ gần 1 tháng ở Việt Nam (tháng 3-2001) để tìm hiểu về tình hình chơi tem ở đây. Tôi đã được tận mắt chứng kiến nhiều đồ giả hơn là tôi nghĩ. Một vài nhà buôn tem đã nói với tôi đó là đồ thật nhưng cũng có người nói đó chính là đồ giả có nguồn gốc từ Hà Nội. Những phong bì dán tem Liên Khu V giả như thế này đã được rao bán trên eBay với giá từ 300 USD tới 1.200 USD và đã có hàng trăm cuộc đấu giá những vật phẩm “quý hiếm” như thế đã diễn ra trên eBay.

Một số mẫu tem liên khu V giả mà tôi biết

Tôi đã mang vài bản chụp màu của những phong bì loại này tới Văn phòng Tạp chí Tem. Ở đó, tôi được phép tham khảo những phiên bản thật của tem Liên khu V do Ban Biên tập lưu giữ. Phải nói rằng, khi bạn đã có dịp cầm trong tay đồ thật, bạn sẽ chẳng bao giờ bị đánh lừa lần thứ hai. Sự khác biệt về chất liệu giấy, khoảng cách giữa các chữ… tất cả đều rất rõ ràng. Tôi đã thử cố gắng tìm hiểu nguồn gốc của nơi làm tem giả nhưng những gì tôi biết được chỉ là "ở Hà Nội" mà không có thêm thông tin nào.

Mẫu tem liên khu V thật

Sau chuyến đi đó, tôi được biết người làm tem giả đã từng là bộ đội ở Liên khu V trong kháng chiến chống Pháp. Sau đó, ông bị thương rồi về làm việc ở Bảo tàng Lịch sử Việt Nam ở Hà Nội. Một thời gian dài trước năm 1975 (1975 là thời điểm ông bán những con tem Liên khu V giả ra nước ngoài), ông đã tận dụng thời gian làm việc ở Bảo tàng để nghiên cứu về tên tuổi, gia đình, địa chỉ… của những cán bộ kháng chiến và cho ra đời những chiếc phong bì dán tem Liên khu 5 giả với đầy đủ dấu bưu điện và hình minh họa trên phong bì. Tuy nhiên, thật đáng tiếc là người cựu binh này đã mất vào năm 1997 và cuộc điều tra của tôi bỗng đi tới ngõ cụt. (còn tiếp...)

Joe Cartafalsa ( Hội tem Đông Dương )

Theo dấu những con tem Liên khu V giả - Phần 2

Tôi trở lại Việt Nam vào tháng 6-2001. Nhân tham dự buổi sinh họat của một câu lạc bộ tem địa phương, tôi tình cờ biết được con rể của người cựu binh kia đang tiếp tục bán những con tem Liên khu V giả. Tôi lập tức cùng một người bạn đáp máy bay ra Hà Nội để tìm người đàn ông đó, mà tôi tạm gọi là Smith. Sau khi dò hỏi từ những người chơi tem kỳ cựu đất Hà thành, tôi được biết Smith hiện đang sống ở ngoại thành Hà Nội và không ai biết chính xác địa chỉ anh ta.

Lần theo những chỉ dẫn khá quanh co về đường sá, chúng tôi tìm ra một khu vực ở ngoại thành Hà Nội và bắt đầu công việc tìm kiếm. Chúng tôi gõ cửa từng nhà và hỏi thăm về "một người đàn ông đang bán những con tem do cha anh ta để lại". Chúng tôi đã tìm ra nhà người vợ góa của người cựu binh nhưng thật đáng tiếc, đó không phải là căn nhà mà chúng tôi đang tìm kiếm. May mắn thay, một đứa bé sống ở ngôi nhà đó đã hướng dẫn chúng tôi tìm ra căn nhà mà chúng tôi cần tìm. Đó là một căn nhà rất lớn - lớn thật sự theo nghĩa Việt Nam và so cả với những căn nhà ở Mỹ - với tường cao và cổng sắt lớn.

Tem giả " Chủ tịch Hồ Chí Minh "

Chúng tôi được mời vào nhà sau khi tôi nói ra tên của một vài nhà buôn tem Sài Gòn, mà tôi bảo đã giới thiệu Smith cho tôi biết. Lúc đầu, Smith rất dè dặt khi giao dịch với chúng tôi. Anh ta có vẻ không muốn giới thiệu nhiều tem cho chúng tôi khi chỉ mang ra vài con tem và tôi đã mua với giá 5 USD/con. Tôi biết là những nhà buôn tem ở Sài Gòn chỉ trả có 3 USD cho một con tem giả này. Smith bảo rằng nếu lần sau tôi quay lại, anh ta sẽ bán rẻ hơn. Sau đó, tôi đã tìm cách xoay xở để mua được những tờ tem Liên khu V và Liên khu IV của anh ta.

Tem giả "Hậu phương"

Sau hơn một giờ trò chuyện, khi đã bắt đầu tin tưởng nhau hơn, Smith đã mang ra cho chúng tôi xem hai cuốn album tem lớn với rất nhiều những con tem giả. Những con tem “đắt tiền” (nếu là thật) nằm xếp hàng hàng lớp lớp nhìn đến chóng cả mặt. Ngoài những con tem Liên khu V, còn có những con tem thời kỳ đầu của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (bao gồm cả bộ Mạc Thị Bưởi) và cả những con tem không phát hành như “Cách mạng tháng 10 Nga” (Michel I) và “Thiên lý mã Triều Tiên” (Michel II). Chúng tôi đã nói chuyện với nhau rất nhiều về tình hình sưu tập tem ở Mỹ, ở Việt Nam và cả những quốc gia khác. Thật là một ngày tuyệt vời. Cuối cùng, chúng tôi đã tìm ra người bán tem giả và cũng đã chứng minh được những phong bì mà chúng tôi đề cập ở trên là hoàn toàn giả mạo.

Tem giả " Ngôi sao việt Minh "

Joe Cartafalsa ( Hội tem Đông Dương

Tem Sédang (1888-1889) - Phần 2

Phần 2: Tem Sédang

Lời ngỏ của tác giả: Bản thảo này dành riêng cho giới chơi tem trong nước thông qua trang web http://www.vietstamp.net/cms/www.vietstamp.net. Đây là tài sản trí thức, xin đừng tự ý sửa chữa, trích đăng, hay truyền bá. Thành thật cảm ơn. GS. TRẦN ANH TUẤN (California, Hoa Kỳ).

Ngày 09-7-1888, de Mayréna ra “sắc lệnh” số 23, thành lập tổ chức bưu chính cho Vương quốc Sédang, và đến ngày 21-8-1888, ký “sắc lệnh” số 34, quy định các chi tiết kỹ thuật của bộ tem. Ngày nay, người ta chưa dứt khoát khẳng định được nơi in bộ tem. Có ba địa điểm được nói tới là Hà Nội, Thượng Hải và nhất là Hồng Kông, vì trong một bài báo đăng trên tạp chí tem Pháp L’Écho de la Timbrologie (số phát hành ngày 20-7-1889) mà bản dịch của bài này đăng trên tạp chí tem Mỹ American Journal of Philately (số phát hành tháng 9-1889), tác giả là Ch. de Solrac cho biết ở rìa của tờ tem có in hàng chữ “Hong Kong P. O.” (P. O. là chữ viết tắt của Printing Office). Điều này phù hợp với một sự kiện xảy ra vào cuối năm 1888, là de Mayréna khi ấy có mặt ở Hồng Kông và được chính Thống Đốc Hồng Kông tiếp đón trong một buổi dạ tiệc do sự giới thiệu của Lãnh sự Pháp tại Hồng Kông. Vậy, trong thời gian ở Hong Kông, de Mayréna có thể đặt in tem luôn ở đó.

Về mẫu tem, giữa tem là nghi vệ hoàng đế: cái mộc (khiên) với hình sư tử. Bên trên cái mộc là chiếc vương miện lớn, chụp xuống. Đàng sau cái mộc là hai vương trượng bắt chéo nhau, vương trượng bên phải tận cùng bằng một bàn tay. Giới chơi tem cần chú ý đến bàn tay này. Ở lần in thứ nhất (1888), hai ngón trỏ và ngón giữa của bàn tay không chạm vào khung tem, còn ở lần in thứ hai (1889), hai ngón tay này chạm dính vào khung tem. Đó là một cách phân biệt tem nào in lần thứ nhất và tem nào in lần thứ hai. Hai bên cái mộc có chữ Deh (bên trái) Sedang (bên phải). “Deh Sedang” có nghĩa là “Vương quốc Sédang”. Tem có hai khung trên dưới để ghi giá mặt. Giá tem ghi bằng số thì nằm trong khung trên và giá tem ghi bằng chữ thì nằm trong khung dưới. Bốn góc tem là bốn vương miện nhỏ đặt chéo, hướng về trung điểm của mẫu tem. Bộ tem có 7 con, giá mặt được ghi theo hệ thống chữ số của người Sédang đương thời: “moi” nghĩa là “một”; “ber” nghĩa là “hai”; “pouen” nghĩa là “ba”.

Điều đáng chú ý nhất của bộ tem in lần thứ nhất này là bốn con tem Moi Math, Ber Math, Pouen Math, và Moi Mouk đều có dấu gạch nối giữa hai từ, tức MOI-MATH, BER-MATH, POUEN-MATH và MOI-MOUK. Đó sẽ là dấu hiệu dễ nhận biết nhất khi ta muốn xác định con tem nào thuộc lần in thứ nhất và con tem nào thuộc lần in thứ hai.

Bộ tem Sédang in tại địa phương, 1888

Một vấn đề quan trọng là tem Sédang in lần thứ nhất này có được sử dụng trong thư từ hay không? Tôi xác định là CÓ! Bằng chứng là nhà nghiên cứu bưu hoa người Pháp Jacques Desrousseaux (1) cho biết là giữa thập niên 1940, chính ông đã thấy khoảng nửa tá phong bì có dán tem Sédang ở Huế. Trên những phong bì ấy, Desrousseax thấy tem Sédang không bị hủy bởi dấu hủy tem, mà bị hủy bởi một chữ “M” viết tay bằng bút máy. So sánh chữ “M” này với chữ ký của de Mayréna trong các “sắc lệnh” mà ông này “ban hành”, Desrousseaux kết luận đó chính là chữ ký của de Mayréna, người tự xưng là “Marie 1er” tức “Marie Đệ Nhất” của vương quốc Sédang. Theo Desrousseaux, đó là những bức thư mà de Mayréna viết gửi cho công sứ Pháp ở Quy Nhơn, do các người Thượng đi bộ từ nơi de Mayréna ở (Kontum-Pleiku) xuống Quy Nhơn và bỏ vào thùng thư ở đó. Vì nhà cầm quyền thuộc địa Pháp không công nhận “vương quốc Sédang” và tem Sédang không có giá trị bưu phí ở Đông Dương, nên thư nào cũng bị đóng dấu phạt.

Một con tem Sédang bị hủy bởi một chữ “M” viết tay

Đến ngày 06-6-1889, khi de Mayréna ở Âu Châu, ông ta ký một "sắc lệnh" về việc in thêm tem, theo mẫu in lần thứ nhất tại Viễn Đông. De Mayréna còn cho phổ biến chi tiết về bộ tem mới trong một thông cáo báo chí nhằm quảng bá và chào mời các nhà buôn tem quốc tế. Nhưng khi nhà in in xong lô tem Sédang thì không có ai trả tiền cho họ, khiến họ giữ lại lô tem ấy. Sau đó, họ đã tự động đem bán dần dần lô tem này cho các nhà buôn và giới chơi tem để lấy lại vốn.

Bộ tem Sédang in lần thứ hai, 1889 (Bộ sưu tập Trần Anh Tuấn)

Theo dõi tem Sédang từ lâu, tôi ngạc nhiên và thích thú được biết tem Sédang rao bán đấu giá ở Hòa Lan năm 1992. Liên lạc với công ty đấu giá ấy, D&O Trading ở Gouda, tôi tiếp xúc với giám đốc là ông Hendrik J. Oranje, được ông cho biết là trong một cuộc đấu giá tem ở Bỉ khoảng năm bảy năm trước đó, ông thấy giới thiệu một lô tem địa phương của Trung Quốc (thật ra là tem Sédang) nên đấu giá cao và mua được. Nhưng khi có lô tem đó trong tay, Oranje mới biết là ông bị lầm: đó không phải là tem địa phương của Trung Quốc thời Mao Trạch Đông chưa thống nhất Trung Hoa như ông nghĩ, mà là tem của “xứ Sédang”, một cái tên hoàn toàn xa lạ với ông. Bất đắc dĩ có trong tay một số lượng lớn tem Sedang mà ngoài ông ra, không ai có nữa, Oranje bỏ công và bỏ thì giờ trong hơn ba năm để phân tích các mẫu tem Sédang ấy và hoàn tất một thiên nghiên cứu tỷ mỷ. Đó là tác phẩm Sedang, 48 trang, bằng tiếng Hòa Lan, xuất bản năm 1989. Ông cũng ngỏ ý muốn bán lô tem Sédang ấy cho tôi. Thế là cuối cùng tôi có trong tay lô tem Sédang in lần thứ hai (1889) vào tháng 02-1993.

Tem Sédang in lần thứ hai này có được sử dụng trên phong bì thực gửi như tem in lần thứ nhất hay không? Tôi xin xác định là KHÔNG! Vì nhà in không được trả tiền, nên họ đã không giao tem cho de Mayréna hay người đại diện của ông ta. Do đó, tem in lần thứ hai này đã không được phát hành.

Giới sưu tầm tem quốc tế thỉnh thoảng thấy tem Sédang in lần thứ hai có dấu hủy tem thì đó chính là những tem CTO (Cancelled To Order) mà thôi! Nguyên khi in xong, vì không được ai trả tiền nên nhà in đã tự động bán tem Sédang cho những ai có nhu cầu mua, nhất là các nhà buôn tem ở Pháp và các nước Âu Châu, và để thỏa mãn nhu cầu mua tem sống (chưa đóng dấu) lẫn tem chết (đã đóng dấu), nhà in tem ở Paris còn làm con dấu “Bưu điện Sédang” để đóng lên tem theo thể thức CTO đã thành lệ của giới chơi tem quốc tế.

Hai mẫu dấu CTO đóng trên tem Sédang in tại Paris, 1889

Con dấu này chỉ có một vòng tròn với hàng chữ “Deh Sedang” ở trên và “Pelei-Agna” ở dưới. Pelei-Agna là tên của “thủ đô” xứ Sédang, nhưng không ai biết đích xác Pelei-Agna ở đâu trên vùng cao nguyên Kontum-Pleiku ngày nay. Giữa con dấu là hai gạch ngang, ở giữa là năm “1889”.

California, tháng 5-2008
GS. Trần Anh Tuấn

__________________________________
(1) Cho đến bây giờ, Jacques Desrousseaux (đã mất) vẫn được coi là một nhà nghiên cứu lịch sử bưu chính ba nước Việt-Miên-Lào có uy tín nhất thế giới. Uy tín ấy tạo được là do Desrousseaux hoàn tất thiên nghiên cứu lịch sử bưu chính ba nước Việt-Miên-Lào từ năm 1860 đến năm 1975. Thiên nghiên cứu công phu ấy, hoàn tất năm 1984, đến nay vẫn chưa hề được in ấn. Nhưng trước khi mất, Desrousseaux đã gửi tặng Thư viện Viện Bảo tàng Bưu chính Pháp tập bản thảo ấy, dày 432 trang khổ lớn 8,5x11. Bản thảo do chính Desrousseaux đánh máy trên một máy chữ cũ kỹ nên nhiều chữ khó đọc và nhiều chỗ bôi, xóa, sửa lem nhem làm khổ người đọc phải đoán ý. Nhưng mỗi dòng chữ trong tuyệt phẩm ấy là một chi tiết quý giá về lịch sử bưu chính thời Pháp thuộc, thời Nhật, thời VNDCCH, thời LKV, thời VNCH, thời MTDTGPMNVN, thời CHMNVN... Lý do Desrousseaux có nhiều tài liệu và những vật phẩm bưu chính trong tay để phân tích và kết luận về lịch sử bưu chính ba nước qua các chính thể khác nhau là do địa vị đặc biệt của ông. Là Tổng Thanh tra Hầm mỏ Đông Dương dưới thời Pháp thuộc, Desrousseaux là một viên chức cao cấp trong chính quyền, vì thế mà có thế lực, có nhiều tiền bạc và có biết bao cơ hội có được các vật phẩm bưu chính mà không một người sưu tầm tem thứ hai nào có thể so sánh được. Chẳng hạn, Desrousseaux có được những phong bì thực gửi LKV và đó chính là những phong bì mà quân Pháp hành quân vào “vùng giải phóng” đã tịch thu được, mà Desrousseaux được bạn bè trong giới sĩ quan Pháp chuyển cho. Nhiều khi tôi tự hỏi những phong bì LKV thực gửi bấy lâu nay rao bán trên eBay ở Hoa Kỳ hay bất cứ một nơi nào khác có phải gốc từ đó mà ra? Và nếu đúng như thế, thì những ai cầm trong tay những chiếc phong bì ấy, có khi nào họ biết rằng vì chủ nhân của chúng đã mất nên họ mới có chúng hay không?!

Tản mạn về một phong bì

Ngày 06-01-1946, toàn dân đi bỏ phiếu bầu Quốc hội đầu tiên. 333 đại biểu Quốc hội đã được bầu: Bắc Bộ 152 đại biểu, Trung Bộ 108 đại biểu, Nam Bộ 73 đại biểu. Đại tướng Võ Nguyên Giáp nhận định: “Tổ chức thắng lợi cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên của dân tộc đã là vô cùng khó khăn, tiến hành cuộc họp Quốc hội đầu tiên trong tình hình bọn phản động tăng cường phá hoại lại càng vô cùng phức tạp. Không ngăn được cuộc Tổng tuyển cử, bọn chúng quyết tâm làm cho Quốc hội không họp được, hoặc nếu có họp cũng không đạt được kết quả như chúng ta mong muốn".

Ngày mùng 4 Tết Bính Tuất (05-02-1946), Bác Hồ về Đình Bảng (Bắc Ninh) chúc Tết, xem xét và chọn ngôi đình làng Đình Bảng làm địa điểm họp Quốc hội kỳ thứ nhất. Nhân dịp này, các nhà sưu tập tem tại Hà Nội đã làm phong bì kỷ niệm và bán mỗi phong bì với giá 3$/cái (chủ yếu cho người Pháp) nhằm quảng bá, tuyên truyền cho sự kiện trên.

Phong bì Đình Bảng với nhật ấn ngày 03-3-1946

Mặt sau phong bì

Tuy nhiên, để sớm lập Chính phủ nhằm tạo cơ sở pháp lý cho Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và để đề phòng bất trắc xảy ra do tình hình căng thẳng lúc đó, địa điểm để Quốc hội họp được chuẩn bị ở cả hai nơi là Hà Nội và Đình Bảng. Cuối tháng 02-1946, đa số các đại biểu Quốc hội đã tập trung về Hà Nội. Báo Sự Thật ra ngày 01-3-1946 đưa tin: “Hai hôm nữa Quốc hội khai mạc”. Nhưng sáng ngày 02-3-1946, tức là sớm hơn một ngày so với dự định, Quốc hội đã khai mạc, nhưng chỉ có gần 300 đại biểu có mặt vì một số đại biểu đang làm nhiệm vụ kháng chiến, một số ở Nam Trung Bộ không ra kịp.

Biên bản của Quốc hội nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, khóa I, buổi họp toàn thể ngày 02-3-1946 (lưu trữ văn kiện số 3) ghi rõ: “Ngày 2 tháng 3 năm 1946, hồi 8 giờ sáng, tại Nhà hát lớn thành phố Hà Nội, thủ đô nước Việt nam Dân chủ Cộng hòa, toàn thể đại biểu toàn quốc cử ra do cuộc Tổng tuyển cử những ngày 23 tháng chạp năm 1945 và mồng 6 tháng giêng năm 1946, bằng lối phổ thông đầu phiếu chiểu theo Sắc lệnh ngày 8 tháng 9 năm 1945 và 17 tháng 10 năm 1945 của Chính phủ Lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, đã họp thành Quốc hội”.

Như vậy, thực tế là buổi họp toàn thể của Quốc hội đầu tiên không được tổ chức tại Đình Bảng vào ngày 03-03-1946 như phong bì kỷ niệm đã thể hiện.

Phong bì có dấu “PHẠT” thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa

Trước hết chúng ta tìm hiểu về “tem thiếu cước”. “Tem thiếu cước” hay còn gọi là “Tem phạt”, là loại tem do bưu điện dùng để dán vào thư từ, bưu phẩm để chỉ chúng bị thiếu cước phí thanh toán (vì khối lượng, khoảng cách vận chuyển hoặc phương thức vận chuyển...), phần cước phí thiếu này do người nhận trả. Theo thể lệ của Bưu điện Việt Nam Dân chủ Cộng hòa thì người nhận thư thiếu cước sẽ phải trả gấp đôi số tiền cước thiếu cho bưu tá lúc nhận thư.

Theo “Danh mục Tem Bưu chính Việt Nam 1945 - 2005” do Công ty Tem Việt Nam ấn hành, bộ tem “Tem thiếu cước (in đè)” đầu tiên của dòng tem Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, mã số 17-20, gồm 4 mẫu, được phát hành vào năm 1954. Nhưng theo ông Trần Nguyên, một cán bộ cao cấp của Nha Bưu điện Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và cũng là người biên soạn quyển danh mục “Tem Bưu chính nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (1945 - 1975)” do Hội Tem Việt Nam ấn hành năm 1991, thì thời điểm phát hành bộ tem này là năm 1953. Danh mục của Công ty Tem chỉ liệt kê 4 mẫu tem thiếu cước in đè nhưng thật ra có rất nhiều mẫu tem khác nhau hiện nằm trong tay các nhà sưu tập. Những mẫu tem này khó biết thật giả vì ngành Bưu điện Việt Nam chưa có văn bản chính thức xác minh chúng.

Mặt trước phong bì

Như đã nói ở trên, bộ tem thiếu cước đầu tiên của dòng tem Việt Nam Dân chủ Cộng hòa được phát hành vào khoảng năm 1953 - 1954. Nhưng hiện trong bộ sưu tập của tôi có một phong bì thiếu cước năm 1952. Phong bì thiếu cước này được gửi cho người nhận ở Bắc Giang vào tháng 8-1952, có một tem “Chủ tịch Hồ Chí Minh với bản đồ Việt Nam” màu xanh lục giá mặt 100 đồng được dán ở mặt sau. Tuy mấy dấu nhật ấn trên phong bì không rõ lắm nhưng vẫn có thể nhận ra số 8 và số 52 trên đó.

Mặt sau phong bì

Trước năm 1952, một thư phổ thông gửi trong nước có mức cước phí 100 đồng. Theo sắc lệnh số 53-NĐ ngày 13-3-1952 của Bộ Giao thông Công chính Việt Nam Dân chủ Cộng hòa thì mức cước phí cho một thư phổ thông gửi trong nước tăng từ 100 đồng lên 200 đồng. Nhưng người gửi phong bì chỉ dán một con tem 100 đồng. Vì tem thiếu cước chưa được phát hành ở thời điểm này nên bưu điện đã đóng con dấu hình chữ nhật có chữ “PHẠT” trên mặt trước và mặt sau của phong bì. Nhân viên bưu điện còn viết tay thêm chữ “100 đồng” kế bên dấu “PHẠT” trên mặt trước phong bì để bưu tá biết mà thu tiền người nhận khi phát thư.

Lữ Tích Nguyên (Cố vấn CLB VIET STAMP)

Chọn đề tài và quy hoạch phát hành Tem (phần 1)

Các nước trên thế giới khi phát hành tem đa số đều xác định trước quy hoạch đề tài, sau đó từng bước thiết kế, ấn loát và phát hành. Quy hoạch chọn đề tài do cơ quan chủ quản về Bưu chính xác định. Muốn cho công tác phát hành tem đi theo quy hoạch, cơ quan chủ quản không những phải có quy hoạch lâu dài về chọn đề tài (như quy hoạch chọn đề 10 năm, 5 năm) đồng thời định ra kế hoạch phát hành từng năm. Kế hoạch phát hành từng năm phải tỷ mỉ cụ thể. Trong đó bao gồm tên tem, ngày phát hành, số lượng in, giá mặt...

Chọn đề tài và quy hoạch tem của Trung Quốc.

Nguyên tắc để chọn đề tài phát hành tem kỷ niệm của Trung Quốc được xác định như sau:

1. Kỷ niệm các nhà cách mạng vô sản tiền bối.
2. Tuyên truyền các nhà cách mạng quan trọng và các danh nhân xuất sắc giới văn hóa khoa học từ chiến tranh nha phiến cho đến nay.
3. Tuyên truyền các nhà tư tưởng lớn, nhà chính trị, nhà quân sự, nhà khoa học, nhà phát minh, nhà văn hóa, nhà nghệ thuật của các thời kỳ lịch sử phát triển của dân tộc Trung Hoa.
4. Phát hành tem kỷ niệm nhân vật, nói chung nguyên tắc lấy ngày sinh, gặp những năm chẵn 10 năm hoặc 100 năm thì phát hành. Từ năm 1980 trở đi những danh nhân đang sống không phát hành tem kỷ niệm.
5. Chọn đề kỷ niệm những sự kiện trọng đại là những sự kiện có ý nghĩa lịch sử hoặc có ý nghĩa hiện thực đặc thù của cả nước.
6. Những ngày lễ lớn như thành lập Đảng, thành lập quân đội, thành lập nước nói chung mỗi dịp 10 năm chẵn mới phát hành tem kỷ niệm.
7. Nói chung không phát hành tem ngày thành lập các tổ chức xã hội.
8. Đại hội Đảng toàn quốc, Quốc hội là những sự kiện sinh hoạt chính trị của cả nước mỗi lần Đại hội đều phát hành tem kỷ niệm. Đối với hội nghị quốc tế quan trọng họp tại Trung Quốc tuỳ theo tình huống khác nhau có thể xét đến phát hành tem kỷ niệm, bì thư in cước bưu thiếp in cước. Đối với hội nghị quốc họp tại nước ngoài nói chung không phát hành tem kỷ niệm.
9. Đối với ngày quốc tế lao động, ngày phụ nữ, ngày các nhà giáo, trước đây đã nhiều lần phát hành tem kỷ niệm, từ nay nói chung không phát hành nữa. Nhưng căn cứ vào tình huống cụ thể có thể phát hành tem đặc chủng về các đề tài như công nhân, phụ nữ, nhi đồng, thanh niên, nhà giáo...
10. Có thể phát hành tem thể dục thể thao để kỷ niệm các Đại hội thể thao toàn thế giới, đại hội Olympic và Đại hội thể thao châu á tổ chức ở Trung Quốc.

Khác với tem kỷ niệm, phạm vi chọn đề tài của tem đặc chủng rất rộng rãi. Vấn đề này cần có kế hoạch lâu dài. Một số chọn đề phải xem xét rất xa. Ví dụ tem 12 con vật tượng trưng năm thì 12 năm mới phát hành một lần, nhưng kế hoạch thì trái lại một lần định xong. Lại như những danh sơn của Trung Quốc đã phát hành tem Hoàng Sơn, Lô Sơn, Nga My Sơn, những danh sơn trong Ngũ Nhạc (núi lớn) đã ra tem Thái Sơn, Hoa Sơn, Hoành Sơn, Hằng Sơn, còn phải ra tem của những núi nào, thời gian thu xếp vào lúc nào cũng phải có quy hoạch ấn định về tổng thể.

Trung Quốc có lịch sử trồng trọt nhiều hoa rất lâu đời, có nhiều loại là hoa quý của thế giới. Nước Trung Quốc mới thành lập được 40 năm, có một số hoa nổi tiếng có truyền thống như cúc, hoa mai, hoa lan, hao đỗ nguyên... đã lần lượt in lên tem, sau này còn tiếp tục phát hành những tem hoa nào cũng cần phải có quy hoạch lâu dài.

Những nguyên tắc và những căn cứ để xác định việc chọn đề tem đặc chủng của Trung Quốc như sau:

1. Tuyên truyền những thành tựu xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Trung Quốc, đặc biệt là tuyên truyền những thành tựu to lớn về công nghiệp, nông nghiệp, khoa học, quốc phòng, xây dựng.
2. Giới thiệu những tài nguyên thiên nhiên phong phú của Trung Quốc, đặc biệt chú trọng tuyên truyền những thứ riêng Trung Quốc mới có, những động thực vật có giá trị nghiên cứu khoa học quan trọng hoặc có giá trị thưởng ngoại, lấy trong danh sách những động thực vật cần phải trọng điểm bảo vệ mà Nhà nước đã công bố lần thứ 1, lần thứ 2, lần thứ 3.
3. Tuyên truyền những phong cảnh danh thắng Trung Quốc, theo danh sách những phong cảnh danh thắng (gồm 44 nơi) đã được Chính phủ phê chuẩn công bố là những đơn vị phong cảnh danh thắng trọng điểm quốc gia đã được thẩm định lần thứ nhất ngày 28-12-1982 căn cứ vào đó để chọn đề tài ra tem.
4. Giới thiệu cổ tích, vật chứng lịch sử văn hoá của Trung Quốc, lấy danh sách các đơn vị bảo hộ văn vật trọng điểm trong cả nước, những thành phố văn hóa lịch sử nổi tiếng, những của quý quốc gia cần phải bảo hộ trọng điểm để làm căn cứ chọn đề.
5. Tuyên truyền những thành tựu về thể dục thể thao Trung Quốc đã đạt được, khi phát hành tem phải tuân theo những nguyên tắc sau:
   
   • Mỗi lần đại hội thể thao thế giới, đại hội thể thao Olympic và những đại hội thể thao quốc tế lớn tổ chức ở Trung Quốc có thể phát hành tem do nhiều loại đồ án hợp thành.
   • Những vận động viên Trung Quốc trong đại hội Olympic đạt được huy chương vàng về một hoặc một số môn, những kỷ lục thế giới quan trọng đạt được, những cúp thế giới quan trọng có ý nghĩa hoặc chức vô địch quán quân thế giới.
   • Phát hành tuyên truyền tem vận động thể dục từng hạng mục có ý nghĩa.
6. Phát hành tem về phụ nữ, nhi đồng, thanh thiếu niên.
7. Phản ánh những hoạt động nghệ thuật văn hóa nhiều sắc thái của Trung Quốc như văn học, kịch hát, âm nhạc, vũ đạo, tạp kỹ, văn nghệ và phong tục dân gian...
8. Những tem lấy đề tài của quốc tế làm nội dung, chọn đề bao gồm: Những văn vật lịch sử, cổ tích văn hóa nổi tiếng thế giới, các nhà khoa học, nhà văn học, nhà nghệ thuật nổi tiếng ở nước ngoài, những hội nghị quốc tế và những hoạt động quốc tế quan trọng, những cuộc thăm viếng, hợp tác hữu nghị với nước bè bạn...
   

Chọn đề tem phổ thông, phải xét đến đặc điểm của tem phổ thông. Tem phổ thông chủ yếu dùng làm chứng cứ thanh toán cước bưu nên trước hết phải thoả mãn các yêu cầu của thông tin bưu chính, vì vậy cần có các loại giá mặt, phải đủ cung cấp về số lượng vì vậy cần một lượng lớn, chế bản một lần phải có đủ loại, sẵn sàng có ở bưu cục để bán suốt năm. Vì tem phổ thông có đặc điểm đó nên trừ khi phải điều chỉnh giá cước, nói chung không phát hành tem mới. Một bộ tem phổ thông (có đủ các loại giá cước) phải sử dụng nhiều năm mới thay đổi. Nước Trung Quốc thành lập hơn 40 năm, cho đến cuối năm 1991 đã phát hành 27 bộ tem phổ thông bình quân cách từ 2 đến 3 năm thay một lần.

Ở Trung Quốc kế hoạch phát hành tem hàng năm phải xác định trước 1 năm và báo cáo Bộ phê chuẩn. Sau khi xác định kế hoạch phát hành bao gồm tên tem, số lượng giá mặt, phương pháp in và thời hạn hoàn thành bản vẽ thiết kế, để các nhân viên chuyên nghiệp thiết kế hoặc đặt hợp đồng ngoài xã hội. Thiết kế tem là một sáng tác nghệ thuật hao tốn rất nhiều thời gian và công sức. Một đề được chọn cần có mấy người thiết kế, sau khi hoàn thành bản thảo thiết kế phải giao nộp hội đồng bình xét bản thảo tem, để chọn bản thảo tốt. Bản thảo được chọn phải báo lên lãnh đạo bộ Bưu điện thẩm định và phê duyệt mới được ấn loát, phát hành.

(theo temvietnam.vn)

Sưu tập Tem hiện nay - cơ hội và thách thức

Trong các bộ môn sưu tập trên thế giới hiện nay, sưu tập tem là một bộ môn khá phổ biến, mang tính quần chúng cao bởi dễ tiếp cập, dễ thông suốt, dễ sưu tập.

Nếu người sưu tập muốn tìm hiểu sâu hơn thì đã có các quyển danh mục tem trong và ngoài nước với chỉ dẫn khá chi tiết lịch sử tem bưu chính của các nước, cung cấp thông tin khá đầy đủ toàn cảnh thế giới tem, với giá tem cập nhật hàng năm để tham kháo.

Danh mục tem "Michel" của Đức - một danh mục tem thế giới có uy tín với tuổi đời 100 năm.

Tuy nhiên, để có một bộ sưu tập tem giá trị, đòi hỏi người sưu tập phải đầu tư khá cao tiền của và công sức mới hy vọng đạt được một bộ sưu tập để đời mang tính quốc gia, quốc tế.

Vào những năm gần đây, các biến động về kinh tế trên toàn cầu hoặc trong từng các quốc gia đã gây ảnh hưởng mạnh đến giới sưu tập tem, các nhà buôn bán tem. Trong các thập niên vừa qua, số lượng người sưu tập tem ở châu Âu đã giảm sút rất nhiều. Những biến động này sẽ còn diễn tiến phức tạp và lâu dài trong tương lai. Câu hỏi được đặt ra là: liệu các nhà buôn bán tem trong và ngoài nước có thể trụ vững hay không khi số lượng người sưu tập tem giảm sút?

Căn cứ thông tin trên các tạp chí tem, vào năm 1841, phong trào sưu tập tem đã hình thành và lan rộng khắp thế giới. Trải qua nhiều biến cố như chiến tranh, khủng hoảng kinh tế, chính trị trên thế giới, nhưng nhiều nhà buôn bán tem có tiếng vẫn tồn tại đến ngày nay.

Quy luật biện chứng lịch sử và kinh tế cho thấy bất cứ sự biến động, xáo trộn nào của xã hội cũng tạo ra hai mặt tích cự và tiêu cực. Đối với bộ môn sưu tập tem cũng vậy, ảnh hưởng của sự biến động xã hội sẽ tạo nhiều yếu tố bất lợi như việc sưu tập sẽ trở nên khó khăn hơn đối với những con tem quý hiếm. Chúng có thể bị thất thoát, mất thông tin. Ngược lại, nhiều bộ tem quý hiếm sẽ được rao bán hạ giá, giúp người sưu tập dễ tiếp cận, trừ những con tem độc nhất vô nhị.

Trong thế giới rộng mở thông tin như ngày nay, đời sống kinh tế được cải thiện và phát triển, việc tìm kiếm, mua bán tem đã bớt khó khăn hơn trước rất nhiều. Ở một thế giới hiện có 6,5 tỷ người này, chắc chắn có một số lượng không nhỏ các nhà sưu tập tem chuyên nghiệp và nghiệp dư, cũng như các nhà buôn bán tem trong mỗi quốc gia. Với hàng triệu con tem khác nhau, thuộc mọi chủ đề, đa văn hóa, đa số lượng đã phát hành, thị trường tem ít nhiều đã gắn liền với đời sống xã hội.

Ngày nay, ở một số quốc gia, việc dán tem trên phong bì khi gửi thư không còn được ưa chuộng như đầu thế kỷ 20 do nhiều nguyên nhân khác nhau như tem in xấu, mất tính trang trọng hoặc mất thời gian khi phải dán tem lên phong bì…

Ngày nay, sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật, nhất là truyền hình, internet đã giúp con người ở khắp mọi nơi tiếp cận các tư tưởng, trào lưu văn hóa mới rất nhanh. Riêng với người sưu tập tem ở các nước chậm phát triển, việc tiếp cận được với các bộ tem có giá trị cao không phải dễ dàng. Đây cũng là điều làm giảm sút số lượng người sưu tập chuyên sâu. Hiện nay, việc mua bán tem qua mạng đã tạo điều kiện tốt hơn cho người sưu tập tìm kiếm tem thay vì chỉ trông chờ, săn lùng hạn hẹp ở nơi mình sống; đồng thời tạo điều kiện cho người buôn bán tem mở rộng thị trường của họ.

Trang web mua bán eBay - một địa chỉ thân quen của các nhà sưu tập Tem ngày nay.

Thông qua việc mua bán tem trên mạng, người sưu tập và người kinh doanh tem có điều kiện theo dõi giá cả tem thường xuyên, giúp họ nắm bắt được xu hướng, thị hiếu cũng như giá trị đương thời của tem một cách nhanh chóng. Khi đánh giá tiềm năng của phong trào sưu tập tem thế giới, ta cần căn cứ vào mức mua bán, trao đổi tem; căn cứ vào giá cả tem hàng tháng, hàng quý và hàng năm trên thị trường tem thế giới. Việc này giúp cho ngành bưu chính các nước và các nhà buôn tem ước lượng, tiên đoán được tình hình thị trường mà đề ra những kế hoạch, hướng đi chính xác trong việc phát hành và kinh doanh tem.

Nguyễn Hoàng Tùng

Tem Đông Dương in đè Việt Nam Dân chủ Cộng hòa - Các sự kiện lịch sử

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, chính quyền Cách mạng còn non trẻ chưa thể tổ chức sản xuất và phát hành tem thư của mình. Ngành Bưu điện đã được Chính phủ cho in đè lên một số mẫu tem bưu chính Đông Dương để sử dụng. Đây là những mẫu tem chính bản thân nó đã nói lên được những sự kiện lịch sử thời kỳ 1940 - 1946 ở Việt Nam.

1. Ngày 14-06-1940, quân Đức đã đánh bại quân Pháp tiến vào Paris. Chính phủ Pétain ký văn bản đầu hàng Đức và thành lập chính phủ mới đóng ở Vichy, đổi quốc hiệu là Cộng hòa Pháp (Republique) thành Quốc gia Pháp (Etat Française). Lúc này Đông Dương vẫn thuộc quyền cai trị của Pháp. Vì vậy ta thấy một số mẫu tem có ký hiệu R.F sau đó đổi thành E.F. Sự liên hệ giữa chính quốc Pháp với Đông Dương không thực hiện được. Từ đó dẫn đến Đông Dương phải tự cung ứng tem tại chỗ.

2. Theo tài liệu của tác giả René Despierres, người phụ trách Bưu điện Hà Nội lúc bấy giờ, đã đăng trong tờ tạp chí “Indochine” thuộc Hội Alexandre de Rhodes ở Pháp ghi rõ: “Để bù lại những tổn thất do việc Đông Dương bị cắt đứt với chính quốc, đô đốc Decoux (toàn quyền Đông Dương lúc đó - tác giả) quyết định cho Đông Dương phát hành những tem mới có giá trị nghệ thuật cao. Công việc vẽ thiết kế được giao cho ông Nguyễn Văn Trước (đúng tên là Bùi Trang Chước - tác giả), cựu sinh viên trường Mỹ thuật Hà Nội thực hiện”. Vì vậy ta thấy ở một trong hai góc dưới sát lề tem có ghi chữ “CHUOC”.

Tên họa sĩ Bùi Trang Chước trên tem Đông Dương in đè.

3. Trước chiến tranh thế giới lần thứ II, các chế bản tem Indochine đều được làm ở nhà in Vaugirat ở Paris, Pháp. Sau khi mất liên lạc với Pháp thì các tem Đông Dương lúc này được in offset trên bản kẽm tại nhà in Viễn Đông - IDEO (Imprimerie d’ Extrême Orient) ở Hà Nội. Đây là nhà in lớn nhất và cũng hiện đại nhất ở Đông Dương thời đó. Cho đến cuối năm 1946, khi toàn quốc kháng chiến thì nhà in bị dỡ bỏ không còn hoạt động nữa.

4. Sau này ở Pháp, trong một bài báo do Đại tá Lebiand (người bảo vệ an ninh tại nhà in IDEO thời đó) viết có kể lại sự kiện tem in ở đây. Ông ta nói rằng: “Tất cả tem được in ra dưới sự kiểm tra chặt chẽ của người Pháp. Các bản in những tem này rơi vào tay Việt Minh và tem đã được in ra không rõ là bao nhiêu để bán cho người sưu tập, và các lỗi về in và răng tem chính là vào thời kỳ này”?! Nhưng sau đó vào năm 1965 cũng lại có một bài báo của người Pháp lật lại vấn đề và nói rõ: “Đây là lời nói chung chung và hầu hết là không đúng sự thật. Không phải hầu hết các bản in rơi vào tay Việt Minh mà là chúng bị hỏng cong lệch do thời tiết không thể dùng để in tem được. Hơn nữa một số bản đã bị hủy bỏ sau khi in xong. Đồng ý là số tem in ra chưa dùng hết đã rơi vào tay họ và họ (Việt Minh) đã dùng để in đè... Số lượng in đè tuy không chính xác lắm nhưng cũng không phải là nhiều…”.

Một số mẫu tem Đông Dương in đè quốc hiệu Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, phát hành sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945.

5. Cũng tài liệu này nói rằng: “Mặc dù được biết con tem in đè đầu tiên vào ngày 21-12-1945 (không hiểu tác giả lấy số liệu ở đâu) nhưng có thể là chúng đã được in truớc đó vào sau tháng 09-1945 khi Việt Minh thiết lập Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Việc xác định chính xác ngày tháng in đè là rất khó. Các sách danh mục tem chỉ ghi năm phát hành và những con số này thì luôn luôn không chính xác. Danh mục này lại tham khảo lại của danh mục kia, thực ra họ chẳng biết gì”. Các tem in đè đều được in tại cùng một nhà in Viễn Đông. Giá mặt một số tem tăng lên là do lạm phát và do sự thay đổi từ tiền Đông Dương (piastre) sang tiền Việt Nam (đồng). Vào thời gian này, tiền Đông Dương vẫn lưu hành song song và 1 piastre tương đương 1 đồng Việt Nam. Tuy vậy các tem in đè này chỉ được lưu hành sử dụng ở miền Bắc từ vĩ tuyến 16 trở ra (ở đây tác giả không viết rõ lý do). Theo tôi, chính xác là ngày 23-09-1945 Pháp đã đánh chiếm Sài Gòn, Nam Bộ và một số nơi ở Nam Trung Bộ nên việc lưu hành tem in đè không thể thực hiện được ở dưới vĩ tuyến 16 và hầu như chỉ ở các thành phố lớn.

6. Những hoạt động chuyển phát thư rất khó khăn, hầu như rất hiếm thư gửi qua mạng bưu chính. Các cơ quan Chính phủ thì gửi thư từ, công văn không mất lệ phí. Đôi khi người dân gửi thư không dán tem, bưu điện vẫn chuyển phát. Vì vậy rất khó sưu tầm được bì thư thực gửi. Trên mạng có rao bán một vài cái nhưng được xác định là bì thư giả. Chiến tranh lúc này lan rộng và khốc liệt. Sau trận Trân Châu Cảng, Mỹ buộc phải tham chiến, chiến tranh lan rộng… Đến 09-03-1945, Nhật đảo chính hất cẳng Pháp ở Đông Dương. Đến 15-08-1945, Nhật đầu hàng quân Đồng Minh vô điều kiện. Ngày 17-08-1945, Chính phủ bù nhìn Trần Trọng Kim chuyển giao quyền lực sang tay Việt Minh, Tổng khởi nghĩa nổ ra từ 18 đến 28-08-1945 trên cả nước (ở Hà Nội là ngày 19-08-1945). Tình hình ở Việt Nam, ngành Bưu điện không có bộ trưởng, vẫn dùng tem cũ với giá cũ cho đến năm 1946, mặc dù từ tháng 11-1945 đã phát hành tem in đè Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

7. Ngay từ đầu Chiến tranh Thế giới lần thứ 2 việc in tem đã gặp nhiều khó khăn: thiếu giấy, thiếu mực in… Vì vậy, việc in tem không thể tránh được sai sót. Khi không thể cung cấp được giấy từ Pháp, đành phải dùng giấy địa phương do nhà máy giấy Đáp Cầu và Việt Trì cung cấp (2 nhà máy này có công suất 5.000 tấn/ năm vào thời kỳ đó). Đây là loại giấy thường dùng để sàn xuất pháo Tết nên chất lượng kém. Như vậy nhiều loại giấy đã được sử dụng: giấy nhập từ Pháp còn lại trong kho mang ra sử dụng nốt, giấy nội địa cũng có nhiều loại khác nhau. Đồng thời tem lại in 2 hoặc 3 lần vào những thời gian khác nhau nên không tránh được những khác biệt hoặc dị bản. Những tem in 2 lần là Pétain 3 c nâu, Pétain 40 c xanh sẫm, Alexandre de Rhodes 30 c vàng, August Pavie 10 c xanh lá, Paul Doumer 10 c xanh lá. In 3 lần là tem Pétain 1 c và Pétain 6 c.

8. Cũng giống như giấy và mực in, các thiết bị như máy đục răng tem của nhà in Viễn Đông đã bị mòn mà không có điều kiện thay thế nên một số tem dị bản răng thấy rõ là: đục thành một dọc dài không thành lỗ, đục sót răng, đục không đúng bước răng, sai vị trí hoặc đục 2 lần… Sự khác nhau về số răng thấy rõ trên các tem mã số 05, 11, 49; gây ra dị bản răng có mã số 04, 20, 32, 42 và khá nhiều mẫu không thể đo đếm được là bao nhiêu răng.

9. Ngay khi Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa được thành lập, Chủ tịch Hồ chí Minh đã ký sắc lệnh số 41 ngày 03-10-1945 để bãi bỏ toàn bộ các cơ quan thuộc Phủ Toàn quyền Đông Dương trên toàn cõi Việt Nam, đồng thời giao nhiệm vụ cho Bộ Giao thông công chính quản lý một số công sở trong đó có Sở Bưu điện Đông Dương và Sở Vô tuyến điện Đông Dương. Năm 1946, Chính phủ đã ký 7 sắc lệnh về tem bưu chính, trong đó có 5 sắc lệnh về tem in đè Việt Nam Dân chủ Cộng hòa là các sắc lệnh số 144 ngày 06-08-1946 và các sắc lệnh 164, 165, 166 và 167 ngày 28-06-1946. Trước đó còn có Nghị định ngày 19-11-1945 về tem in đè do Bộ trưởng Bộ Giao thông công chính ký. Vì vậy tháng 11-1945 đã xuất hiện tem in đè bán ở bưu điện Hà Nội. Do ta mới giành được chính quyền, ngân khố còn trống rỗng mà có rất nhiều việc phải làm nên có nhiều mẫu tem được in đè giá mới phục vụ cho quốc phòng, cứu đói, y tế và xóa nạn mù chữ…

Việc nghiên cứu tìm tòi tư liệu ngày càng sáng tỏ hơn, tuy vậy ta vẫn còn tiếp tục để mọi việc được xác định chắc chắn hơn. Với bộ tem chỉ 57 mẫu in đè nhưng đây chính là niềm tự hào của mọi người dân Vệt Nam.

Đào Đức Long
(Trích từ tập san Viet Stamp số 2 - 2009)

Bản in thử của bộ tem "Kỷ niệm những ngày lịch sử"

Ngày 10-04-1987, Bưu chính Việt Nam phát hành bộ tem "Kỷ niệm những ngày lịch sử" mã số 514, gồm 4 mẫu:

• Mẫu 10 đ - ngày 19-08-1945
• Mẫu 20 đ - ngày 02-09-1945
• Mẫu 30 đ - ngày 07-05-1954
• Mẫu 50 đ - ngày 30-04-1975
  

Bộ tem do họa sĩ Ngô Mạnh Lân thiết kế, in offset nhiều màu tại Xí nghiệp In Tem Bưu điện, số răng cưa 11, 60 tem/tờ, không có tem không răng cưa (non-dentelé).

Bộ tem chính thức.

Sau khi bộ tem ra đời, tôi từng thấy trên thị trường tem xuất hiện 2 bộ tem không răng cưa có mẫu thiết kế tương tự với bộ tem này.

Ở bộ tem không răng cưa thứ nhất, đáng chú ý là chân dung Bác Hồ trên 2 mẫu tem 10 đ và 50 đ được in thêm màu, còn ở bộ tem 514 thì không.

Bộ tem không răng cưa thứ nhất.

Bộ tem không răng cưa thứ hai có rất nhiều chi tiết khác với bộ tem 514:

• Chi tiết đặc biệt nhất là các lá cờ trên 4 mẫu tem đều màu đen, còn ở bộ tem 514 là màu sắc thật của cờ.
• Chân dung Bác Hồ trên 4 mẫu tem đều có màu, còn ở bộ tem 514 chỉ có 2 mẫu 20 đ và 30 đ có mầu.
• Chữ số ghi ngày lịch sử trên 3 mẫu tem 10 đ, 20 đ và 30 đ có màu đen, còn ở bộ tem 514 là màu trắng.
• Màu áo Bác Hồ trên mẫu tem 10 đ vàng nâu, còn ở bộ tem 514 là màu xanh lục.
• Giá tiền trên mẫu tem 50 đ có màu đỏ, còn ở tem bộ tem 514 là màu xanh lam.

Bộ tem không răng cưa thứ hai.

Tôi cũng từng thấy một bộ tem có răng cưa giống như bộ tem không răng cưa thứ hai. Ban đầu, tôi nghi là răng cưa ngụy tạo. Nhưng mang chúng so sánh với bộ tem 514 thì thấy số răng cưa khớp nhau, đúng tiêu chuẩn kỹ thuật của bộ tem 514.

Tuy đã xuất hiện trên thị trường tem nhưng những bộ tem nói trên rất hiếm gặp. Phải chăng chúng là bản in thử (épreuve) của bộ tem 514?

Lữ Tích Nguyên